Azərbaycanda şirkət açmaq

Əvvəllər işləmədiyiniz bir yerdə biznesə başlamaq, qanunlar və biznesinizi ən yaxşı şəkildə necə idarə etmək barədə çox düşünməyi tələb edir. Xarici investorlar üçün Azərbaycanda biznesə başlamaq daha asanlaşıb. Proses sürətlidir, qaydalar müasirdir, vergilər aşağıdır və başa düşülməsi asandır, dövlət xidmətləri isə yüksək səviyyədə rəqəmsallaşdırılıb. Bununla belə, bunu etməzdən əvvəl təşkilati qanunları bilmək vacibdir ki, siz:

• gələcəkdə geri dönülməz təsirləri olan risklərdən qaçasınız;

• vaxt və resursların israf olunmasının qarşısını alasınız;

• şəxsi və peşəkar istəklərinizə və planlarınıza uyğun qərar qəbul edəsiniz;

• vergiləri azaldan hüquqi formaları araşdırasınız və

• uzunmüddətli uyğunluğu təmin edəsiniz.

1. Niyə bizneslər Azərbaycana gəlmək istəyir

Azərbaycan son on il ərzində biznes üçün şəraiti ardıcıl şəkildə yaxşılaşdırır. Beynəlxalq reytinqlərə görə ölkə biznesə başlamağın ən asan olduğu yerlərdən biridir. Bunun səbəbi sürətli elektron qeydiyyat, aşağı dövlət rüsumları və məhdud məsuliyyətli cəmiyyətlər üçün minimal nizamnamə kapitalı tələbləri, eləcə də aşağı vergilər və sadə vergi inzibatçılığıdır. Bu amillər hüquqi baxımdan səmərəli və təhlükəsiz şəkildə biznes qurmaq istəyən əcnəbilər üçün Azərbaycanda biznesə başlamağı çox asan edir.

Lakin sürət planlaşdırmanın yerini tutmamalıdır. Kifayət qədər hüquqi düşüncə olmadan verilən qərarlar gələcəkdə vergi səmərəsizliyinə, lisenziya problemlərinə və struktur məhdudiyyətlərinə səbəb ola bilər. Məhz bu nöqtədə peşəkar dəstək son dərəcə vacibdir.

2. Biznesin qeydiyyatından əvvəl nəzərə alınmalı vacib məsələlər

Təsisçilər sənədləri təqdim etməzdən əvvəl bu əsas sualları nəzərdən keçirməlidirlər:

• biznesin hüquqi növü və forması;

• nizamnamə kapitalının məbləği və ödənilmə vaxtı;

• şirkət adının təhlükəsiz və asan tapılan olmasının təmin edilməsi;

• direktorun təyin edilməsi və idarəetmə səlahiyyətlərinin müəyyənləşdirilməsi;

• həyata keçiriləcək fəaliyyətə tətbiq olunan lisenziya tələbləri.

Azərbaycanda bir çox fəaliyyət növü lisenziya tələb etmir, lakin tikinti, bankçılıq və bəzi texniki xidmətlər kimi tənzimlənən sahələr əvvəlcədən lisenziya tələb edir. Bu tələblərin erkən mərhələdə yoxlanılması, Azərbaycanda şirkət qeydiyyatı başa çatdıqdan sonra yarana biləcək gecikmələrin qarşısını alır.

2.1. Azərbaycanda düzgün biznes növünün seçilməsi

Azərbaycanda biznes qeydiyyatından əvvəl təsisçilər ehtiyaclarına ən uyğun hüquqi quruluşu seçməlidirlər. Azərbaycan qanunvericiliyi məhdud məsuliyyətli cəmiyyətlər, səhmdar cəmiyyətlər, filiallar və nümayəndəliklər daxil olmaqla bir neçə hüquqi formaya icazə verir. Ən yaxşı seçim fəaliyyət növündən, arzu olunan aktivlərin qorunma səviyyəsindən, səhmdarların sayından və şirkətin uzunmüddətli məqsədlərindən asılıdır.

Azərbaycanda banklar, sığorta şirkətləri, investisiya firmaları və s. kimi müəssisələr istisna olmaqla, heç bir biznesin səhmdar cəmiyyət olması tələb olunmur. Praktikada ən çox seçilən forma məhdud məsuliyyətli cəmiyyətlərdir. Digər tərəfdən, səhmlərini birjada satmaq, ictimaiyyətdən investisiya cəlb etmək və mümkün IPO-ya hazırlaşmaq istəyən bizneslər səhmdar cəmiyyəti formasını seçməlidirlər.

Həmçinin biznesin yerli müstəqil şirkət kimi, yoxsa xarici ana şirkətin uzantısı kimi qurulmasına qərar vermək vacibdir. Hər bir seçim vergi, hesabat və məsuliyyət baxımından fərqli nəticələrə malikdir. Bu təsirlər Azərbaycanda uğurlu biznes qurulması planının bir hissəsi kimi əvvəlcədən diqqətlə qiymətləndirilməlidir.

Azərbaycanda hüquqi mövcudluq formaları haqqında tam məlumatı burada tapa bilərsiniz.

2.2. Nizamnamə kapitalının məbləği və ödənilmə vaxtı

Məhdud məsuliyyətli cəmiyyətlər üçün minimum nizamnamə kapitalı tələbi yoxdur. Lakin müvəqqəti yaşayış icazəsi almaq üçün ən azı 50,000 AZN məbləğində vəsait tələb olunur. Nizamnamə kapitalının ödənilməsi üçün son tarix qeydiyyatdan sonra üç aydır.

2.3. Əmtəə nişanı və şirkət adı

Əmtəə nişanının biznes adı kimi istifadə olunub-olunmamasını müəyyən edərkən şirkət adı ən vacib məsələlərdən biridir.

Müraciət etməzdən əvvəl şirkət adının mövcudluğunu yoxlamaq mümkündür.

2.4. Direktorun təyin edilməsi və idarəetmə səlahiyyətlərinin müəyyən edilməsi

Azərbaycan qanunvericiliyi şirkətdə azərbaycanlı səhmdar və ya direktorun olmasını tələb etmir və direktorun yaşayış yeri ilə bağlı heç bir məhdudiyyət yoxdur.

Əgər səhmdar və direktor eyni şəxs deyilsə, direktorun idarəetmə səlahiyyətlərinin sərhədlərini və həcmini müəyyən etmək mümkündür.

2.5. Həyata keçiriləcək fəaliyyətə tətbiq olunan lisenziya tələbləri

Hüquqi mövcudluq forması, şirkət növü, şirkət adı və nizamnamə kapitalı müəyyən edildikdən sonra növbəti addım Azərbaycanda planlaşdırılan biznesin hansı lisenziya və icazələrə ehtiyacı olduğunu araşdırmaqdır. Ümumi ticarət, sənaye, xidmətlər, qonaqpərvərlik, İT və bu kimi sahələrin əksəriyyəti fəaliyyət üçün lisenziya tələb etmir. Lakin ciddi cərimələr cinayət məsuliyyəti yarada biləcəyi üçün, lisenziya və icazələrin tətbiqi barədə əvvəlcədən hüquqi məsləhət almaq vacibdir. Bəzi hallarda müəyyən sahədə fəaliyyət göstərmək üçün lisenziya almaq gözləniləndən daha uzun çəkə bilər, çünki sənədləşmə və doldurulma qaydaları çox sərtdir.

3. Qeydiyyat prosesinin mərhələli icmalı

Təsis prosesi sadədir və əsasən onlayn şəkildə həyata keçirilir. Əksər hallarda xarici təsisçi sənədlərin təqdim edilməsinə başlamaq üçün yalnız elektron imzaya malik olmalıdır. Təsis sənədləri, səhmdar qərarları və ərizə formaları hazırlanaraq Dövlət Vergi Xidmətinə təqdim edilir. Bundan sonra mobil imzanın əldə edilməsi, bank hesabının açılması və direktorun əmək müqaviləsinin qeydiyyatı kimi addımlar atılır.

Bütün proses təxminən bir həftə çəkir, şirkət möhürünün hazırlanması və bank hesabının açılması üçün isə bir neçə əlavə gün tələb olunur.

Təcrübəli biznes qeydiyyatı hüquqşünaslarını cəlb etdikdə, sənədlərinizin düzgün formada olmasına, səhmdarların qorunmasına və biznesinizin gələcəkdə fəaliyyətini dəyişmək imkanına malik olmasına əmin ola bilərsiniz. Peşəkar hüquqi dəstək həmçinin bütün prosesin məsafədən həyata keçirilməsinə imkan yaradır və təsisçinin Azərbaycanda şəxsən iştirakını tələb etmir. Lakin bank hesabının açılması üçün direktorların adətən yerli bankda şəxsən iştirak etməsi tələb olunur.

Bütün mərhələləri izah edən tam məqaləni burada tapa bilərsiniz.

4. Azərbaycanda nümayəndəlik açılması

4.1. Nümayəndəliyin hüquqi mahiyyəti və mövcudluq məqsədi

Azərbaycanda faktiki biznes fəaliyyəti aparmadan mövcudluq yaratmaq istəyən xarici şirkətlər üçün nümayəndəlik qeydiyyatı populyar seçimdir. Nümayəndəlik bazar araşdırması aparır, danışıqlar edir və yerli tərəfdaşlarla əlaqə saxlayır.

Nümayəndəliyin vergi məqsədləri üçün daimi müəssisə kimi qiymətləndirilməməsi (yəni Azərbaycanda mənfəət vergisi ödəməmək üçün) üçün onun heç bir kommersiya, istehsal və ya satış fəaliyyəti həyata keçirmədiyinə əmin olunmalıdır.

Azərbaycanda biznes gəlir vergisi haqqında ətraflı məlumatı burada tapa bilərsiniz.

4.2. Addımlar və tələblər

Hüquqi baxımdan Azərbaycanda nümayəndəlik açmaq şirkət yaratmaqdan fərqlənir. Bu proses daha yüksək dövlət rüsumu, xarici ana şirkətin sənədlərinin təqdim edilməsi və yerli nümayəndənin təyin edilməsini əhatə edir. Bu fərqlərə baxmayaraq, proses düzgün idarə edildikdə sürətli qalır.

Strateji baxımdan nəzərə alınmalı məsələlər

Azərbaycanda tam bazar girişinə qərar verməzdən əvvəl məhdud fəaliyyət göstərməyi planlaşdıran şirkətlər üçün nümayəndəlik yaxşı seçim ola bilər. Lakin nümayəndəliklərin gəlir əldə edə bilməməsi səbəbindən, bu formanın şirkətin məqsədlərinə uyğun olub-olmadığını müəyyən etmək üçün hüquqşünaslarla məsləhətləşmək tövsiyə olunur.

5. Hüquqi dəstəyin əhəmiyyəti

Biznes strukturu, vergi planlaşdırması və uyğunluq bir-biri ilə sıx bağlıdır. Qeydiyyat zamanı şirkətlər təkcə texniki prosesi deyil, həm də biznes strategiyası, investisiyaların qorunması və çıxış planlaşdırması üzrə məsləhətlər verə bilən təcrübəli hüquqşünaslarla işləməlidirlər. Bu kompleks yanaşma şirkətlərə təsis mərhələsindən etibarən inkişaf və ya yekun bağlanmaya qədər inamla fəaliyyət göstərmək imkanı verir.

Azərbaycan həm yerli, həm də xarici şirkətlər üçün əlverişli biznes mühitinə malikdir. Lakin bazara uğurlu giriş yalnız başlanğıcda düzgün qərarlar verildiyi halda mümkündür. Təsis prosesindən əvvəl hüquqi sistem, tənzimləmələr və praktiki məqsədlər diqqətlə qiymətləndirildikdə, Azərbaycanda şirkət qeydiyyatı gələcəkdə problem deyil, uzunmüddətli inkişaf üçün möhkəm təməl rolunu oynayır.

Əgər hər hansı sualınız varsa, World Immigration Hub-a müraciət edə bilərsiniz. Onlar Azərbaycanda yüksək reytinqə malik aparıcı hüquq şirkətlərindən biridir və onların hüquqşünasları orada biznes qurmaqda geniş təcrübəyə malikdirlər.